Φοβάσαι τα λάθη; Γίνε η πιο αξιόπιστη εκδοχή του εαυτού σου με στρατηγικές από την Αεροπορία!

Η λεπτή γραμμή μεταξύ πρόληψης και υπερβολής: Πώς να κατακτήσεις μια καθημερινότητα με περισσότερη ασφάλεια και λιγότερο άγχος.

Περισσότερα Άρθρα

Σού έχει τύχει να ξεκινήσεις για τη δουλειά και στα μισά του δρόμου να αναρωτηθείς αν κλείδωσες την πόρτα;

Έχεις στείλει ποτέ ένα σημαντικό email στον λάθος παραλήπτη ή έχεις ξεχάσει εντελώς τα γενέθλια ενός φίλου;

Αν ναι, καλώς ήρθες στο κλαμπ των ανθρώπων! Το να κάνουμε λάθη είναι μέρος της φύσης μας.

Τις περισσότερες φορές, οι συνέπειες είναι μικρές: λίγη ντροπή, μια συγγνώμη, άντε και ένα καμένο φαγητό.

Υπάρχουν όμως τομείς, όπως η αεροπορία ή τα πυρηνικά εργοστάσια, όπου ένα μικρό λάθος μπορεί να φέρει την καταστροφή. Και όμως, σε αυτά τα μέρη τα ατυχήματα είναι σπάνια. Τι ξέρουν αυτοί που δεν ξέρουμε εμείς;

Η επιστήμη της ασφάλειας μας λέει το εξής παράδοξο:

Το ανθρώπινο σφάλμα είναι αναπόφευκτο, αλλά είναι και αποτρέψιμο.

Πώς μπορούμε να «κλέψουμε» τα μυστικά των πιλότων και των χειρουργών για να βάλουμε τάξη στη δική μας χαοτική καθημερινότητα;

Η απάντηση βρίσκεται σε μια έννοια που ονομάζεται «Υψηλή Αξιοπιστία».

Η Ανατομία ενός Λάθους: Το Μοντέλο του Ελβετικού Τυριού

Πριν δούμε τη λύση, πρέπει να καταλάβουμε το πρόβλημα. Οι ψυχολόγοι γνωρίζουν ότι ένα λάθος σπάνια είναι ένα μεμονωμένο, τυχαίο γεγονός. Συνήθως είναι το τέλος μιας αλυσίδας μικρών παραλείψεων.

Ο Βρετανός ψυχολόγος James Reason το περιέγραψε τέλεια με το «μοντέλο του Ελβετικού τυριού». Φαντάσου τη ζωή σου σαν φέτες τυριού με τρύπες. Κάθε φέτα είναι μια άμυνα: η μνήμη σου, το ημερολόγιό σου, το ξυπνητήρι σου. Όλες έχουν τρύπες (αδυναμίες). Το ατύχημα συμβαίνει μόνο όταν οι τρύπες σε όλες τις φέτες ευθυγραμμιστούν.

Για παράδειγμα: Κοιμήθηκες λίγο (τρύπα 1) + βιαζόσουν το πρωί (τρύπα 2) + σε πήραν τηλέφωνο την ώρα που έφευγες (τρύπα 3) = Ξέχασες τα κλειδιά σου μέσα στο σπίτι.

Τα σφάλματα συνήθως εμφανίζονται ως:

• Ολισθήματα: Όταν το σχέδιο είναι σωστό αλλά η εκτέλεση χωλαίνει (π.χ. πατάς «απάντηση σε όλους» αντί για «απάντηση»).

• Παραλείψεις: Όταν ξεχνάμε ένα βήμα ή χάνουμε την επαφή με τον στόχο μας (π.χ. αφήνεις τον φούρνο αναμμένο).

• Λάθη Κρίσης: Όταν το ίδιο το σχέδιο είναι λάθος επειδή κρίναμε λάθος την κατάσταση (η λάθος λύση στο λάθος πρόβλημα).

Το κοινό στοιχείο και στα τρία είναι οι «κρυμμένες παγίδες». Πρόκειται για κακό σχεδιασμό στην καθημερινότητά μας, παλιές συνήθειες ή πράγματα που θεωρούμε δεδομένα. Αυτές οι παγίδες παραμένουν αδρανείς μέχρι να τις ενεργοποιήσει η κούραση, το άγχος ή η βιασύνη. Το να μάθεις να βλέπεις αυτά τα αόρατα σημάδια έγκαιρα, είναι το πρώτο βήμα για να υιοθετήσεις τη νοοτροπία της Υψηλής Αξιοπιστίας.

Γίνε ένα Άτομο Υψηλής Αξιοπιστίας

Η ιδέα προέρχεται από τη μελέτη των «Οργανισμών Υψηλής Αξιοπιστίας», όπως Συστήματα Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας και Αεροπλανοφόρα: μέρη όπου τα σφάλματα μπορεί να είναι καταστροφικά, κι όμως τα ατυχήματα είναι εξαιρετικά σπάνια. Οι ερευνητές Karl Weick και Kathleen Sutcliffe (2007) διαπίστωσαν ότι αυτοί οι οργανισμοί μοιράζονται πέντε στρατηγικές: έχουν εγρήγορση για την πιθανή αποτυχία, αναλαμβάνουν την ευθύνη, είναι παρόντες στη στιγμή, δεσμεύονται στην ανθεκτικότητα και δείχνουν σεβασμό στην εμπειρογνωμοσύνη.

Όταν μεταφράζουμε αυτή τη νοοτροπία από το πιλοτήριο στο σαλόνι μας, γεννιέται το Άτομο Υψηλής Αξιοπιστίας.

Τι κάνει ένα τέτοιο άτομο διαφορετικά; Ο μέσος άνθρωπος υποθέτει ότι «όλα θα πάνε καλά» και λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο. Το άτομο υψηλής αξιοπιστίας έχει μια πραγματιστική ενσυνειδητότητα. Υποθέτει ότι τα πράγματα μπορεί να πάνε στραβά, αν δεν τα προσέξει. Αυτό δεν είναι απαισιοδοξία ή άγχος. Είναι σαν να οδηγείς αμυντικά: προσέχεις τους άλλους οδηγούς όχι επειδή φοβάσαι, αλλά επειδή είσαι προετοιμασμένος.

Οι 5 Πυλώνες της Καθημερινής Αξιοπιστίας

Πώς μπορούμε να εφαρμόσουμε αυτές τις αρχές στη ζωή μας για να αποφύγουμε τα καθημερινά «ναυάγια»;

1. Εγρήγορση για το τί μπορεί να πάει στραβά. Εντόπισε πού τείνουν να συμβαίνουν λάθη. Ποια είναι τα αδύναμα σημεία στη ρουτίνα σου; Χαμένες προθεσμίες; Βιασύνη; Μόλις τα εντοπίσεις και τα ονοματίσεις, παύουν να είναι αόρατα και γίνονται δεδομένα που μπορείς να διαχειριστείς.

Στην πράξη: Πριν φύγεις για διακοπές, μην σκέφτεσαι μόνο την παραλία. Αφιέρωσε 5 λεπτά για να σκεφτείς: «Τι μπορεί να χαλάσει αυτό το ταξίδι;» (Ξέχασα διαβατήρια; Δεν έκλεισα τον γενικό;).

2. Μην Ψάχνεις Εύκολες Δικαιολογίες. Ο εγκέφαλός μας λατρεύει τις γρήγορες εξηγήσεις. Αν άργησες, είναι εύκολο να πεις «είχε κίνηση». Ένα Άτομο Υψηλής Αξιοπιστίας ψάχνει βαθύτερα.

Στην πράξη: Ρώτα «γιατί;» τρεις φορές. Γιατί άργησα; Είχε κίνηση. Γιατί δεν την προέβλεψα; Φύγαμε 10 λεπτά αργότερα. Γιατί φύγαμε αργότερα; Γιατί δεν βρίσκαμε το σακίδιο του παιδιού. Εκεί είναι το πραγματικό πρόβλημα που πρέπει να λυθεί.

3. Να είσαι στο παρόν. Πολλοί ζούμε χαμένοι στις σκέψεις μας για το μέλλον ή το παρελθόν. Η αξιοπιστία απαιτεί να είσαι «εδώ και τώρα».

Στην πράξη: Όταν μαγειρεύεις, μαγειρεύεις. Όταν οδηγείς, οδηγείς. Πρόσεξε τα μικρά σημάδια: αυτός ο ήχος στο αυτοκίνητο, η περίεργη σιωπή στο άλλο δωμάτιο, το ένστικτό σου που λέει ότι κάτι δεν πάει καλά με αυτό το email. Μην αγνοείς τα «καμπανάκια».

4. Ανθεκτικότητα στη δυσφορία του λάθους: Τα λάθη θα συμβούν. Το θέμα είναι πόσο γρήγορα τα εντοπίζεις και τα διορθώνεις πριν γίνουν καταστροφή.

Στην πράξη: Έστειλες λάθος αρχείο; Μην πανικοβληθείς και μην κρυφτείς. Παραδέξου το αμέσως και στείλε το σωστό. Η ταχύτητα αντίδρασης είναι πιο σημαντική από την τελειότητα.

5. Άκου αυτόν που ξέρει, όχι αυτόν που έχει τον τίτλο. Στους μεγάλους Οργανισμούς, σε μια κρίση, ακούνε τον ειδικό τεχνικό, όχι τον CEO.

Στην πράξη: Στην οικογένεια ή στην παρέα, ποιος είναι ο «ειδικός» σε κάτι; Αν ο σύντροφός σου είναι καλύτερος στα οικονομικά, άκουσε τον όταν λέει ότι το μπάτζετ βγαίνει εκτός, ακόμα κι αν εσύ «κουμαντάρεις» το σπίτι.

Το Προσωπικό σου Σχέδιο Δράσης

Η μετάβαση σε μια ζωή υψηλής αξιοπιστίας δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο. Ξεκίνα με αυτά τα 4 απλά βήματα:

1. Εντόπισε τα επαναλαμβανόμενα λάθη σου: Χάνεις συνέχεια τα κλειδιά σου; Ξεχνάς να πληρώσεις λογαριασμούς; Αυτά δεν είναι τυχαία, είναι δεδομένα. Κατάγραψέ τα.

2. Θέσε συγκεκριμένους στόχους: Αντί να πεις «θα προσέχω περισσότερο» (που είναι πολύ γενικό), βάλε έναν συγκεκριμένο κανόνα: «Τα κλειδιά μπαίνουν πάντα στην ίδια θέση μόλις μπω σπίτι».

3. Ξεκάθαρη Επικοινωνία (το αντίδοτο στις παρεξηγήσεις): Πόσοι καβγάδες ξεκινούν με ένα «Μα νόμιζα ότι θα το έκανες εσύ»; Στην καθημερινή ζωή όταν ζητάς κάτι, βεβαιώσου ότι ο άλλος κατάλαβε. «Μπορείς να πάρεις το παιδί στις 5;» - «Ναι, θα πάρω το παιδί στις 5». Ακούγεται τυπικό, αλλά σώζει σχέσεις.

4. Έλεγχος και Προσαρμογή: Κάθε Κυριακή βράδυ, αφιέρωσε 10 λεπτά για να δεις τι πήγε στραβά μέσα στην εβδομάδα και τι μπορείς να αλλάξεις στη ρουτίνα σου για την επόμενη.

Η Χρυσή Τομή: Μεταξύ Τελειομανίας και Αποδοχής

Συχνά στην ψυχοθεραπεία λέμε ότι πρέπει να «αγκαλιάζουμε τα λάθη μας». Αυτό είναι σωστό, αλλά θέλει προσοχή στην ερμηνεία. Η αποδοχή του εαυτού μας δεν σημαίνει παραίτηση από την προσπάθεια, ούτε αδιαφορία για τις συνέπειες. Από την άλλη, η επιδίωξη της υψηλής αξιοπιστίας δεν πρέπει να μας οδηγήσει σε μια βασανιστική τελειομανία, όπου κάθε μικρή παραδρομή φέρνει ντροπή και πανικό.

Πού βρίσκεται λοιπόν η ισορροπία;

Η Υψηλή Αξιοπιστία είναι η πρόληψη: Χρησιμοποιούμε λίστες, ελέγχους και συγκέντρωση πριν και κατά τη διάρκεια της πράξης, δείχνοντας σεβασμό στον εαυτό μας και στους άλλους.

Η Αποδοχή είναι η αντίδραση: Αν, παρόλα τα μέτρα ασφαλείας, το λάθος συμβεί (γιατί όντως είμαστε άνθρωποι), τότε δεν αυτο-μαστιγωνόμαστε. Αντί να πούμε «είμαι άχρηστος», λέμε «το σύστημά μου απέτυχε».

Αγκαλιάζουμε το λάθος όχι για να νιώσουμε βολικά με την προχειρότητα, αλλά για να το μελετήσουμε χωρίς ενοχές και να βελτιωθούμε. Η αξιοπιστία είναι κάτι που καλλιεργείται. Στόχος δεν είναι η τελειότητα. Είναι η καθημερινή, ενσυνείδητη παρουσία.

Αρχική