Δεν αντιδράς επειδή είσαι δύσκολος/η! Αντιδρά το παιδί μέσα σου που έτσι έμαθε να επιβιώνει.

Περισσότερα Άρθρα

Συχνά κατηγορούμε τον εαυτό μας για τις αντιδράσεις μας. Νιώθουμε ενοχές όταν θυμώνουμε «υπερβολικά» με μια απλή παρατήρηση ή όταν μας πιάνει πανικός με μια μικρή αλλαγή στο πρόγραμμα. Σκεφτόμαστε: «Γιατί είμαι τόσο δύσκολος/η;», «Γιατί δεν μπορώ να το διαχειριστώ πιο ψύχραιμα;».

Η απάντηση, όμως, δεν βρίσκεται στον χαρακτήρα σου, αλλά στη νευροβιολογία σου.

Αυτό που συχνά ονομάζουμε «παράλογη αντίδραση» είναι στην πραγματικότητα ένας εξαιρετικά έξυπνος μηχανισμός επιβίωσης που ανέπτυξε το παιδί μέσα σου, χρόνια πριν. Το νευρικό σου σύστημα έχει «αποθηκεύσει» μνήμες όχι μόνο στο μυαλό, αλλά και στο σώμα. Και σήμερα, απλώς προσπαθεί να σε προστατεύσει από κινδύνους που κάποτε ήταν αληθινοί.

Ας δούμε τι κρύβεται πίσω από 6 κοινές συμπεριφορές που συχνά παρεξηγούμε.

1. Ο θυμός απέναντι στην καθοδήγηση

Η αντίδραση: Θυμώνεις έντονα όταν κάποιος προσπαθεί να σου πει τι να κάνεις ή σου δίνει οδηγίες;

Η επιστημονική εξήγηση: Αν μεγάλωσες σε ένα περιβάλλον με υπερβολικό έλεγχο και έλλειψη αυτονομίας, ο εγκέφαλός σου έχει συνδέσει την «οδηγία» με τον «εξαναγκασμό». Στην ενήλικη ζωή, οποιαδήποτε προσπάθεια επιρροής ενεργοποιεί την αμυγδαλή (το κέντρο του φόβου και του θυμού στον εγκέφαλο), ερμηνεύοντάς την ως απειλή για την ελευθερία σου.

2. Ο πανικός στην αλλαγή σχεδίων

Η αντίδραση: Πανικοβάλλεσαι ή παραλύεις όταν αλλάζει ξαφνικά το πρόγραμμα;

Η επιστημονική εξήγηση: Πιθανότατα μεγάλωσες σε ένα χαοτικό ή απρόβλεπτο περιβάλλον. Για ένα παιδί, η ρουτίνα είναι ασφάλεια. Όταν αυτή έλειπε, το σώμα βρισκόταν σε συνεχή ταραχή. Σήμερα, το σώμα σου δεν αντιδρά στην αλλαγή του ραντεβού καθεαυτή, αλλά αναβιώνει τη σωματική μνήμη της απώλειας ελέγχου και της ανασφάλειας.

3. Η χρόνια υπερεγρήγορση

Η αντίδραση: Νιώθεις συνεχώς στην «τσίτα», σκανάροντας τον χώρο και τους ανθρώπους;

Η επιστημονική εξήγηση: Αυτό ονομάζεται Hyper-vigilance (υπερεγρήγορση). Ως παιδί, ίσως χρειαζόταν να «διαβάζεις» διαρκώς τις διαθέσεις των γονιών σου για να αποφύγεις ξεσπάσματα ή τιμωρίες. Το νευρικό σου σύστημα εκπαιδεύτηκε να μένει σε κατάσταση «συναγερμού» (Fight or Flight) για να προλαβαίνει τον κίνδυνο. Ακόμα και σε ασφαλές περιβάλλον, ο «ανιχνευτής απειλών» σου παραμένει ανοιχτός.

4. Η δυσκολία να ζητήσεις βοήθεια

Η αντίδραση: Προτιμάς να ταλαιπωρηθείς παρά να ζητήσεις στήριξη;

Η επιστημονική εξήγηση: Αυτό είναι συχνά ένδειξη Υπερ-ανεξαρτησίας (Hyper-independence) ως απάντηση σε τραύμα. Αν έμαθες μικρός ότι η βοήθεια έχει πάντα κόστος (ντροπή, κριτική, απόρριψη ή χρέος), ο εγκέφαλός σου κωδικοποίησε την εξάρτηση ως επικίνδυνη. Η μοναξιά, παραδόξως, καταγράφηκε ως η μόνη ασφαλής επιλογή.

5. Το άγχος της απομάκρυνσης

Η αντίδραση: Αγχώνεσαι δυσανάλογα όταν κάποιος απομακρύνεται ή δεν απαντάει αμέσως; Η επιστημονική εξήγηση: Εδώ μιλάμε για το στυλ προσκόλλησης. Αν η αγάπη που έλαβες ήταν ασυνεπής (σκωτσέζικο ντους), έμαθες ότι η απόσταση είναι προάγγελος εγκατάλειψης. Το σώμα σου αντιδρά με άγχος αποχωρισμού, προσπαθώντας να προλάβει την απώλεια που βίωσε στο παρελθόν.

6. Η ένταση στη φωνή

Η αντίδραση: Φωνάζεις εύκολα ή μιλάς πολύ δυνατά, ακόμα και όταν δεν χρειάζεται;

Η επιστημονική εξήγηση: Η φωνή είναι εργαλείο επιβίωσης. Αν ως παιδί ένιωθες ότι είσαι «αόρατος/η» ή ότι δεν σε ακούει κανείς, έπρεπε κυριολεκτικά να ανεβάσεις την ένταση για να επιβεβαιώσεις την ύπαρξή σου. Η ένταση σήμερα είναι η κραυγή του παιδιού που αγωνίζεται ακόμα να κερδίσει την προσοχή και την αποδοχή.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για σένα σήμερα;

Το σημαντικότερο που πρέπει να κρατήσεις είναι το εξής: Δεν είσαι «χαλασμένος/η».

Οι συμπεριφορές αυτές σε βοήθησαν να επιβιώσεις σε ένα δύσκολο περιβάλλον. Έκαναν τη δουλειά τους τότε.

Το πρόβλημα είναι ότι το ίδιο "λογισμικό επιβίωσης" τρέχει ακόμα, ενώ οι συνθήκες έχουν αλλάξει.

Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων είναι το πρώτο βήμα προς τη θεραπεία.

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις μια έντονη αντίδραση, πάρε μια βαθιά ανάσα και ρώτα τον εαυτό σου:

«Ποιος αντιδρά τώρα; Ο ενήλικας του σήμερα ή το φοβισμένο παιδί του τότε;».

Αρχική