Η "Φυλακή" της Υπερπροστασίας: Πώς η υπερβολική φροντίδα στην παιδική ηλικία μας εγκλωβίζει ως ενήλικες.

Η υπερπροστασία στην παιδική ηλικία συχνά μοιάζει με αγάπη: μια διαρκής προσπάθεια των γονιών να προφυλάξουν το παιδί από κάθε δυσκολία, απογοήτευση ή κίνδυνο. Όμως, πίσω από αυτή την καλοπροαίρετη στάση, μπορεί να κρύβεται ένα αόρατο κόστος που ακολουθεί το άτομο και στην ενήλικη ζωή του. Όταν ένα παιδί δεν έχει την ευκαιρία να δοκιμαστεί, να αποτύχει και να αναπτύξει τις δικές του δεξιότητες αντιμετώπισης, μεγαλώνει συχνά με αμφιβολία για τον εαυτό του, φόβο απέναντι στην ανεξαρτησία και δυσκολία στη λήψη αποφάσεων. Σε αυτό το άρθρο, θα δούμε πώς η υπερπροστασία διαμορφώνει την ψυχολογία μας και πώς μπορούμε, ως ενήλικες πλέον, να επανακτήσουμε την αυτονομία και την εμπιστοσύνη στον εαυτό μας.

Το κρυφό μήνυμα πίσω από την υπερβολική φροντίδα

Από ψυχολογική σκοπιά, η υπερπροστασία σπάνια αφορά τις ανάγκες του παιδιού. Τις περισσότερες φορές, προέρχεται από το βαθύ άγχος των ίδιων των γονιών, οι οποίοι αδυνατούν να αντέξουν τη δυσφορία του να βλέπουν το παιδί τους να ζορίζεται.

Όμως, όταν ένας γονιός κάνει τα πάντα για εσένα, σου περνάει υποσυνείδητα δύο πολύ επικίνδυνα μηνύματα:

1. «Ο κόσμος είναι ένα τρομακτικό και επικίνδυνο μέρος.»

2. «Εσύ δεν είσαι ικανός/ή να τα βγάλεις πέρα μόνος/η σου.»

Αυτό δημιουργεί τη λεγόμενη Μαθημένη Αβοηθησία (Learned Helplessness). Το παιδί μαθαίνει ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσει, γιατί κάποιος άλλος θα αναλάβει δράση.

4 Σημάδια ότι μεγάλωσες σε "Γυάλινη Φυλακή"

Πώς μεταφράζεται αυτό στην ενήλικη ζωή; Οι ενήλικες που υπήρξαν υπερπροστατευμένα παιδιά συχνά εμφανίζουν τα εξής χαρακτηριστικά:

• Παράλυση Αποφάσεων: Δυσκολεύεσαι να πάρεις ακόμα και τις πιο απλές αποφάσεις χωρίς να ρωτήσεις την άποψη των άλλων. Δεν εμπιστεύεσαι το δικό σου κριτήριο γιατί δεν εξασκήθηκες ποτέ σε αυτό.

• Χαμηλή Ανοχή στη Ματαίωση: Επειδή στο παρελθόν κάθε εμπόδιο απομακρυνόταν μαγικά, τώρα η παραμικρή αποτυχία ή κριτική (στη δουλειά, σε μια σχέση) μοιάζει με απόλυτη καταστροφή.

• Το Σύνδρομο του Απατεώνα (Imposter Syndrome): Νιώθεις διαρκώς ότι δεν αξίζεις τις επιτυχίες σου ή ότι κάποια στιγμή θα αποκαλυφθεί ότι δεν ξέρεις τι κάνεις, ακριβώς επειδή δεν έμαθες να στηρίζεσαι στις δικές σου δυνάμεις.

• Εξάρτηση στις Σχέσεις: Συχνά αναζητάς συντρόφους που αναλαμβάνουν τον ρόλο του "φροντιστή/σωτήρα", επαναλαμβάνοντας το γνώριμο μοτίβο της παιδικής ηλικίας.

• 
  

Σπάζοντας το γυαλί: Πώς βοηθάει η Ψυχοθεραπεία

Το να συνειδητοποιήσεις ότι η ανεξαρτησία σου έχει μπλοκαριστεί δεν σημαίνει ότι πρέπει να δαιμονοποιήσεις τους γονείς σου: πιθανότατα έκαναν το καλύτερο που μπορούσαν με τα εφόδια που διέθεταν. Σημαίνει, όμως, ότι τώρα είναι δική σου ευθύνη να χτίσεις τις δεξιότητες που σου λείπουν.

Πώς μπορώ ως θεραπεύτρια να σε βοηθήσω:

1. Η Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία (Αναλαμβάνοντας την Ελευθερία) Η υπαρξιακή προσέγγιση εστιάζει σε έννοιες όπως η ελευθερία, η προσωπική ευθύνη και το νόημα της ζωής. Ένα υπερπροστατευμένο άτομο τρομάζει μπροστά στην ελευθερία, γιατί η ελευθερία συνεπάγεται την ευθύνη των λαθών του. Μέσα από την υπαρξιακή θεραπεία, το άτομο καλείται να γράψει το δικό του "σενάριο" ζωής, ανεξάρτητα από τις προσδοκίες ή τους φόβους των γονιών του. Μαθαίνει να αποδέχεται το υπαρξιακό άγχος της ενηλικίωσης όχι ως κάτι κακό που πρέπει να αποφύγει, αλλά ως απόδειξη ότι επιτέλους ζει τη δική του ζωή, με τους δικούς του όρους.

2. Η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία - DBT (Χτίζοντας Αντοχές) Ενώ η υπαρξιακή θεραπεία δίνει το φιλοσοφικό πλαίσιο, η DBT προσφέρει τα πρακτικά εργαλεία για την καθημερινότητα. Επειδή τα υπερπροστατευμένα άτομα κατακλύζονται εύκολα από το άγχος μόλις κάτι πάει στραβά, η DBT εστιάζει στην Ανοχή στη Δυσφορία (Distress Tolerance) και στη Ρύθμιση του Συναισθήματος (Emotion Regulation). Μέσα από συγκεκριμένες τεχνικές, μαθαίνεις πώς να αντέχεις τα δύσκολα συναισθήματα (τον φόβο της αποτυχίας, την απόρριψη, την αβεβαιότητα) χωρίς να καταρρέεις, χωρίς να ζητάς άμεση διάσωση από τους άλλους και χωρίς να τα παρατάς.

Η ενηλικίωση δεν είναι μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι η συνειδητή απόφαση να βγούμε από τη ζώνη ασφαλείας μας, να γρατζουνιστούμε, να κάνουμε λάθη και να ανακαλύψουμε, τελικά, ότι είμαστε πολύ πιο δυνατοί από όσο μας άφησαν ποτέ να πιστέψουμε.